به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی مجمع جهانی اهل بیت(ع): چهارمین اجلاس مجمع عمومی مجمع جهانی اهل بیت(ع) تحت عنوان «اهل بیت عليهم السلام محور اتحاد و انسجام اسلامی»، همزمان با نشست مقدماتی همایش بین المللی امام سجاد عليه السلام، در تاریخ ۲۷ تا ۲۹ مرداد ماه ۱۳۸۶، با حضور بیش از ۵۰۰ نفر از نخبگان و فرهیختگان و علمای جهان تشیع از حدود صد کشور جهان و با مشارکت تنی چند از مسئولین و علمای ایرانی در محل سالن اجلاس سران برگزار گردید.
جناب حجت‌الاسلام رشاد، از اعضای مجمع عمومی مجمع جهانی اهل‌بیت نیز مهمان این اجلاس بود. وی در این اجلاس به ایراد سخنرانی پرداخت و نکاتی پیرامون سنت، دعاهای اهل‌بیت و صحیفه سجادیه بیان نمود. مشروح سخنان وی به شرح زیر است:
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله وعلى آله آل الله والعن الدائم على اعدائهم اعداء الله الى يوم لقاء الله
چون در آستانه اذان قرار داریم به ناچار باید خیلی فشرده و خلاصه سخن گفته بشود من بخشهایی از مقاله را عرضه خواهم کرد از مترجمین عزیز هم پوزش میخواهم که بخش اول مقاله را که چند فرازی از متن خواهم خواند یک مقداری فشرده است و ترجمه آن دشوار است.
در مقاله من اشاره خواهم کرد به منزلت سنت به اقسام آن تعریف آن و جایگاه دعا و مناجات و سلام نامه ها و زیارت نامه ها و پیشنهادی که ذیل مقاله آمده به اختصار عرض خواهم کرد نزول تمام قرآن که در بردارنده دیانت و لب شریعت است این در کمتر از ۲۳ سال انجام پذیرفته است. اما صدور سنت طی افزون بر سه قرن از آغاز بعثت تا پایان غیبت صغری به سال ۳۲۹ صورت گرفته است و اگر به ملاک عصمت مصدر قول و فعل صادر از نبی اکرم در پیش از بعثت همچنان کلام و کردار تشریحی حضرت حجت سلام الله علیه در عصر ظهور را نیز در زمره سنت بشمار آوریم که چنین است و فراتر از آن اگر روا و سزا باشد به همان ملاک عصمت مصدر کلام و کردار اقوال و افعال هادوی حضرات انبیاء سلف هم به فرض احراز صدور و عدم نص حجت قلمداد گردد عمر صدور سنت بسیار از طول عهد تشریح اسلامی فراتر و بلند تر خواهد بود.
هم از این روست که از جمله کار کردهای بسیار مهم سنت بسط شریعت در بستر عینیت است و بسا که سر صدور تدریجی و تاریخی سنت نیز همین بوده است سنت دست کم طی حدود ۳۰۰ سال آرام آرام و به تدریج صادر شده است گرچه عرض شد می شود پیش از بعثت چون پیامبر اعظم معصوم بودند از قبل و تاعهد ظهور هر آنچه از معصوم صادر میشود را سنت انگاشت سنت در بستر عینت و متن تجربه پدید آمده است برای عملی شدن دین بسط و تفصیل دین تطبیق دین بر شرایط گوناگون سنت صادر شده است به رغم سیاست جائرانه و جاهلانه منع کتابت حدیث از سوی برخی فرمانروایان وحوادث و عوامل دیگر که موجب از دست رفتن بخش عظیمی از سنت نبوی و علوی گردید اینک آنچه از سنت معصوم در نزد مسلمانان فراهم است ده ها برابر آیات قرآنی است و این در حالی است که بر اساس بعضی مبانی شیعی حجت اجماع مانند مبنای لطف که سید مرتضی و من تبع او قائلند که حجیت اجماع را به نحوی با نقل معصوم پیوند می زنند.
میرزای قمی نیز بر این قائل است بر مبنای دخول معصوم در مجمعین که مرحوم محقق حلى ومن تبع او قائلند یا کاشفیت اجماع از رای و رضای معصوم که سید مرتضی مطرح فرموده است و یا کاشف از قول معصوم بودن که سید مجاهد گفته است و مرحوم علامه مظفر یا حکایت آن از وجود دلیل خاص نزد مجمعین که نیز سید محمد مجاهد گفته است اجماعات نیز در زمره سنت محکیه یعنی صادره یا سنت حاکیه یعنی حدیث قرار میگیرد درک درست و کامل معارف قوی و قرآنی سخت حاجتمند سنت است کار کرد سنت در فهم قرآن منحصر به کار برد روایات تفسیری که کم شمار و معمولاً فاقد سند قابل اعتماد میباشد نیست بلکه احادیث بسیاری ما را به روشها قواعد وضوابط تفسیر رهنمون است همچنین سنت عهده دار تكميل و تفصيل تخصيص و تقييد تأویل و تحکیم و آموزه های وحی نامه های الهی است و مهمتر از همه اینکه منظومه معارف کتاب الله را فقط در فضای معنائی سنت در بستر فرهنگ سنت می توانیم قرآن را فهم کنیم نه اینکه فکر کنیم اگر حدیثی ذیل آیه ای داشتیم این کمک میکند به فهم قرآن.
همه قرآن در یک فضا اگر قرار بگیرد که از سنت ساخته شده است همه قرآن فهیمده میشود سلف صالح ما با درک نکته های پیش گفته طی قرون متمادی از هیچ کوششی در تجمیع و تنقیح طبقه بندی و تنسيق ترويج وتفسير سنت دریغ نورزیدند آنان ضمن تمهید مقدمات بسیار و تأسیس دانشهای گوناگون در زمینه سنت پژوهی صدها اصل قاعده و ضابطه دقیق و کارساز را در حوزه روایت و درایت حدیث ایجاد نمودند تا امکان اخر از صدور و ابراز معنای سنت نبوی و علوی برای امت میسور گشت اما به رغم کوششها و کاوشهای بی حد پیشینیان همچنان سنت پژوهی از جهات گوناگونی حاجتمند کار علمی عمیق و دقیق فراوان است.
زیرا از سوئی هنوز اشکالات و ابهاماتی بسیار در این حوزه به چشم می خورد و از دیگر سو در روزگار ما دانشها و دیدگاههای جدیدی در باب متن پژوهی و متن شناسی ظهور کرده است که عطف توجه به آنها میتواند دست آوردهای علمی ارزشمندی در زمینه احراز یعنی تشخیص و ثاقت حديث وفهم سنت داشته باشد رفع و دفع ابهامات واشكالات جديد وقديم واستخدام دست آورد علوم و آرا لغوی در راستای مطالعات حدیثی و قرآنی کوشش و جوشش مضاعف محققان مبتکر را طلب میکند اساسی ترین مباحث سنت پژوهی عبارت است از ماهیت شناسی و تقسیمات سنت روش شناسی احراز سنت است صدور سنت وضوابط احراز از آن و روش شناسی ابراز معنای سنت تعاریفی که برای سنت از سلف ارائه شده در علوم مختلف همه را جستجو کردم دست کم هزار سال پیشینه علم اصول و علوم وابسته به علم اصول ، علم فقه و حدیث شناسی هست که ندیده باشم مجموعه تعاريف و تعابير را من استياد کردم و عبارات آن را در اینجا آوردم و نقایصی که این تعارف در زمینه تعریف سنت دارند را عرض کردم هر کدام چه نقصی دارند و تلاشهایی که برای رفع نقص شده بزرگان انجام دادند همه را تقریبا دیدم و اشاره به آنها کردم و سرانجام این تعریف را برای سنت پیشنهاد کردم:
«ما صدر عن المعصوم دالا على رايه بما هو هاد» آنچه از معصوم صادر شود طبعا شامل قول و فعل انواع قول انواع فعل اما آنگاه که دال بر رای ورضای اوست و آنگاه که از شان هادوی و از شان هدایتی او صادر شده باشد من مجموع اقوال صادر از معصوم را به بیست قسم تقسیم کردم و همچنین مجموع افعال صادر از معصوم را که بیست گونه فعل و بیست گونه قول از معصوم صادر می شود که پاره ای از آنها عقلانی و انسانی است عادیات جبلیات تعبديات افعال اختصاصی معصوم (ع) و امثال اینها تشریع نیستند.
اما بخش دیگر آن که شرعانی هستند و به انگیزه تشریع واقع شده است مجموعه عظیمی است اما آنچه که در ذیل این بحث مبسوط که کل آنرا در اختیار مجمع قرار خواهم داد پیشنهاد میکنم یکی از ابعاد و اضلاع و بخشهای سنت ادعیه و مناجاتها سلام نامه ها و زیارت نامه هاست هم به لحاظ قولی و هم فعلی قابل استناد هستند میراث عمیق و عظیمی هستند که از اهل بیت (ع) بازمانده است.
حجم عظیم صحائفی که بعد از صفحه سجادیه پدید آمده است کنار هم قرار بدهیم یک دائره المعارف عظیم است که نص است و مأثور است بخشی از آن باسند صحیح و قرائنی که می توان صحت آنها با استناد به آن قرائن احراز کرد.
صحائفی که تدوین شده و مجموع دعاهایی که صادر شده و فراهم است و منسوب است و در اختیار است بسیار وسیع است، دقت لفظی که ادعیه دارند نسبت به روایت در روایات مجازیم که نقل به معنی شده اما غالبا ادعیه اینطور نبودند چون معصوم بارها تکرار فرمودند و دیگران از سر تکرار آموخته اند ادعیه و مناجات ها را گاه ادعیه و مناجاتها را نوشته است مثل صحیفه سجادیه را که به دو فرزندشان حضرت سجاد سلام الله عليه املا فرمودند و نوشته شده عین نص و متن است متن ثبت شده است و فرق میکند با روایات غالبا روایات نقل به معناست و تقطیع شده است و بسیاری از این اتفاقها افتاده است که اهل فن می دانند اما در ادعیه کمتر این اتفاق افتاده است این هم جهت مهم دیگر.
وسعت و تنوع موضوعی ادعیه عوام آهسته میگویم خواص نیز در حق قرآن ستم کردیم عوام از قرآن شی مقدسی ساخته اند که باید آن را بوسید در خصوص ادعیه اگر از خواص باشیم امثال بنده ما خواص بیش از قرآن در حق ادعیه ستم کردیم یعنی ما و همه یکسره ادعیه را شی مقدس فقط میدانیم فقط باید خواند ورد است اما کم توجه کردیم که ادعیه ما دارای چه ذخایر معنائی هستند آیا ادعیه در زمره سنت قولی نیستند مگر قول معصوم نیستند اگر سنت هست آیا حجت نیستند اگر حجت است مضامینش را نباید عمل کرد نباید در فقه در کلام و عقاید در جهانشناسی و انسانشناسی، حقوق، سیاست اقتصاد و اخلاق تربیت، مباحث معرفتی از فرازهای ادعیه بهره برد چقدر بهره می بریم.
چند شرح بر صحیفه سجادیه داریم چه میزان استناد و تمسک میکنیم به پاره ای از ادعیه که از سند صحیح برخوردارند و یا وثاقت آنان را تایید میکنند وسعت و تنوع موضوعی ادعیه سرمایه عظیمی است در توحید در جهانشناسی بحثهای جدید دوستانی که اهل بحثهای جدید کلامی هستند مباحث جدید الهیاتی می دانند بسیاری مباحث امروزه در کلام و الهیات ما مطرح است که میتوانیم از ادعیه برای پرداختن به آنها بهره بگیرم عرفان حقیقی در ادعیه ماست امروز عرفانهای سکولار و صوفیانه بیداد میکند در همه جای عالم از جمله در ایران و ما از ذخیره ادعيه ومناجاتها کم بهره میبریم و این در حالی است که موج عظیمی از معنویت گرائی جهان را فرا می گیرد و یک چرخش تاریخی دارد اتفاق می افتد و جهان رو به معنویت میرود و ما میتوانیم از این سرمایه استفاده کنیم حتی برای نرم کردن قلوب وهابیها ببخشد این داستان را نقل کنم و تمام کنم در جلسه ای در مدینه شرکت کردیم به نام نادی المدینه الادبی جمعی از دوستان گفتند شب شعر است بیایید ما هم رفتیم بعضی شعر فارسی خواندند و بعضی عربی خود آقایان شعر خواندند یکی از همراهان ما یک قطعه ارائه کرد همه گریه کردند آخرش سؤال کردند این قطعه ادبی از کی بود گفت از علی بن الحسین از صحیفه سجادیه خواندم وهابی ها گریستند برای قطعه ای که از صحیفه سجادیه خوانده شد ما میتوانیم قلوب را نرم کنیم با صحیفه سجادیه.
اما پیشنهاد من در خصوص ادعیه برگردیم و به عنوان یک سند علمی به ادعیه نگاه کنیم و به عنوان بخشی از سند علمی قلمداد کنیم. سند شناسی و معنا شناسی کنیم و برویم به سمت استخراج معانی دقیق که در مجموع ادعیه و مناجاتهاست و انشاء ا… مجمع کما اینکه مسئولین این مجموع مقدس و مبارک در صدد هستند بنا دارند ما هم در خدمت دوستان هستیم دست کم یک دائره المعارف علمی با تمام قواعد واصول دانشنامه نویسی پیرامون ادعیه و مناجاتها خصوصا صحیفه سجادیه پدید بیاید و این زخیره را به جهان و جهان غرب که تشنه معرفت و معنویت است ارائه کنیم از این سرمایه استفاده کنیم برای ترويج مكتب اهل بیت (ع).
والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته